Szczegóły aktualności - PFRON

14 lipca ukazał się w Dzienniku Gazecie Prawnej wywiad Prezesa Zarządu PFRON Roberta Kwiatkowskiego. Rozmowę przeprowadziła red. Michalina Topolewska.

Poniżej prezentujemy zapis wywiadu. Zapraszamy do lektury.

Koniec z biurokratyczną mordęgą w PFRON

Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej wspólnie z PFRON prowadzi konsultacje społeczne, których celem ma być zebranie uwag i propozycji zmian wprzepisach ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Czy zamiast kolejnej nowelizacji, nie lepiej jest napisać zupełnie nową ustawę?

Rozpoczynamy konsultacje po to, aby zobaczyć jaki jest głos środowiska w tej sprawie. Mam świadomość, że obecnie obowiązująca ustawa była wielokrotnie nowelizowana i jest nieczytelna. Sam przygotowując się do konkursu na Prezesa PFRON, doświadczyłem tego, że zrozumienie jej przepisów jest niezwykle trudne. Ustawa nie realizuje podstawowego celu, którym było zbudowanie systemu wparcia dla osób niepełnosprawnych, tymczasem stało się nim gromadzenie i wydatkowanie środków pochodzących z wpłat od pracodawców. Na uwagi i propozycje zmian, które można zgłaszać za pośrednictwem strony internetowej www.pfron.org.pl czekamy do 15 września. Konsultacje dotyczą nie tylko samej ustawy, ale też aktów wykonawczych, które przez wiele lat nie były zmieniane. Zakładamy, że docelowo potrzebna jest zupełnie nowa ustawa. Moim marzeniem jest, aby była ona konstytucją osób niepełnosprawnych zawierającą wszystkie prawa, jakie są zagwarantowane również w innych aktach prawnych. Zanim jednak to się stanie, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych planuje przygotować jeszcze w tym roku nowelizację dotychczasowej ustawy, tak aby usunąć z niej to co najbardziej przeszkadza Osobom Niepełnosprawnym i pracodawcom.

W Sejmie trwają właśnie prace nad zmianami do ustawy o rehabilitacji, a jedną z wprowadzanych tam zmian jest umożliwienie pracodawcom, którzy muszą zwracać dofinansowania do wynagrodzeń, bo np. pomylili się o kilka złotych w wysokości składki na ZUS, rozłożenie należności na raty lub odroczenie terminu jej płatności. Ta propozycja nie do końca jednak odpowiada oczekiwaniom pracodawców, którzy chcieliby starać się o jej umorzenie. Czy będzie na to szansa przy zapowiadanej przez Pana gruntownej nowelizacji?

Teraz najważniejsze było dla nas, aby jak najszybciej zareagować. Po kontrolach mamy ok. 230 firm zagrożonych zwrotem wypłaconych dofinansowań do wynagrodzeń. Na tym etapie zakończenie postępowania i zobowiązanie do zapłacenia jednorazowej kwoty doprowadzi w większości przypadków do upadłości i bankructwa. Z drugiej strony jest obawa, że wprowadzenie możliwości umorzenia spowoduje, że pracodawcy nie będą mieli już takiej motywacji do terminowego ponoszenia kosztów płacy i wypłacania pensji niepełnosprawnym pracownikom. Przyjęta na etapie prac podkomisji poprawka jest rozwiązaniem kompromisowym. Pozwala doraźnie rozwiązać problem w przypadku wszczętych już postępowań. Uważam jednak, że problemem jest niewspółmierna kara dla pracodawcy w stosunku do przewinienia, bo za opóźnienie wpłaty do ZUS, firma musi zwracać kilkaset tysięcy, a nawet kilka milionów złotych już wypłaconych dofinansowań. Nie mówimy tutaj o oszustwach związanych z wyłudzaniem dopłat do wynagrodzeń, ale sytuacjach, gdy pracodawcy z różnych przyczyn, a często nie są to dobrze prosperujące firmy – nie płacili na czas składki do ZUS lub robili to w nieodpowiedniej wysokości, bo woleli wypłacić pensje Osobom Niepełnosprawnym. Dlatego we wspomnianej nowelizacji będzie wnioskowane o stworzenie takiej regulacji, która zmieni cały system odpowiedzialności za nieterminowe ponoszenie kosztów płacy. Sankcja za takie działanie powinna być proporcjonalna do wykroczenia, w tym przypadku ustawodawca przekroczył zasadę dobrej legislacji. Ze względu naskomplikowany charakter tej zmiany, nie można jej jeszcze w tym projekcie nowelizacji wprowadzić.

Skoro jest Pan zwolennikiem zupełnie nowej ustawy o rehabilitacji to kiedy możemy spodziewać się jej założeń lub gotowego projektu?

Zarówno Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej jak i Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych wskazują, że nie powinniśmy pracować w pośpiechu, tylko przygotować porządną ustawę poprzedzoną pilotażem i badaniami nowych rozwiązań. Jak się okazuje wiele instrumentów wsparcia przewidzianych w obecnej ustawie nie zostało w ogóle przebadanych, co skutkowało tym, że działania mają charakter doraźny lub nie sprawdziły się w praktyce. Tak jest chociażby w przypadku zakładów aktywności zawodowej, które miały być istotnym elementem wprowadzania osób niepełnosprawnych na rynek pracy po zakończeniu uczestnictwa wwarsztatach terapii zajęciowej. Tymczasem w tych pierwszych jest 3,9 tys. osób, awdrugich ponad 26 tys., co pokazuje, że nie można za ich pośrednictwem wejść na rynek pracy albo jest ich zbyt mało.

Po objęciu funkcji prezesa PFRON zlecił Pan przygotowanie raportu otwarcia. Co z niego wynika?

Fundusz jest nastawiony na gromadzenie i wydatkowanie środków, zamiast na wspieranie Osób Niepełnosprawnych, konsultowanie swoich decyzji zarówno z środowiskiem, jak i pracodawcami, czy organizacjami pozarządowymi. PFRON funkcjonuje niejako do wewnątrz. Co więcej usługi i wsparcie docierają tylko do ok. 10-15 proc. Osób Niepełnosprawnych, co pokazuje jak wiele jest do zrobienia, aby doprowadzić do zwiększenia dostępności oferowanej pomocy. Struktura PFRON jest bardzo biurokratyczna. Rozbudowane procedury powodują, że proste decyzje były często podejmowane przez wiele miesięcy. Bardzo dobrze ilustruje to przykład tworzenia strony internetowej. Liczący 18 osób zespół, odpowiedzialny za to zadanie został powołany dwa lata temu, a do dziś strona nie została uruchomiona. Co więcej same przygotowania kosztowały więcej niż będzie kosztowała nowa strona internetowa. To pokazuje jak można zaginąć w procedurach, z których żadnego pożytku nie mają Osoby Niepełnosprawne. W Funduszu działa też kilka systemów, które nie są ze sobą zintegrowane, co utrudnia generowanie danych. Ponadto silosowa konstrukcja instytucji powoduje że każdy wydział funkcjonował samodzielnie, bo miał swojego prawnika, informatyka. Zaskoczyło mnie to, że ponad 6 tys. prowadzonych obecnie postępowań trwa dłużej niż dwa miesiące, a niektóre z nich nawet kilka lat. Oczywiście nie zawsze jest to wina PFRON, ale wydaje się, że takie sprawy powinny kończyć się szybciej. Kolejne zagadnienie to programy realizowane przez fundusz.

Co jest nieprawidłowego w ich działaniu?

To programy, których efekty nie są w ogóle monitorowane. Mogę podać przykład pomocy dla studentów w programie Aktywny Samorząd, który wspiera ok. 20 tys. niepełnosprawnych osób. Został tak skonstruowany, że nie wiadomo, czy ktoś skończył studia, naktóre otrzymał dofinansowanie, czy co semestr studiuje to samo, nie mówiąc już o tym, ileosób znalazło zatrudnienie. Na program przeznaczono olbrzymie pieniądze, które w żaden sposób nie zostały skontrolowane.

W jaki sposób chce Pan poprawić funkcjonowanie PFRON, aby stał się instytucją bardziej przyjazną dla osób niepełnosprawnych i pracodawców?

Zmiany już się rozpoczęły, od 1 lipca obowiązuje nowy statut, który umożliwia sprawniejsze zarządzanie i budowanie nowej struktury. Przygotowania do jej powstania już ruszyły. W ciągu miesiąca powinna powstać koncepcja strategii funkcjonowania, która będzie konsultowana z Pełnomocnikiem Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Jej elementem będą zmiany związane ze wsparciem Osób z niepełnosprawnościami, z komunikacją, dostępnością infolinii oraz informatyzacją. Chcemy, aby powstała w końcu strona internetowa, która będzie przyjazna dla wszystkich – wizytówka PFRON – anie tylko spełniająca wymogi formalne, tak jak obecnie. Przygotowujemy również nowe programy, które będą konsultowane z Osobami Niepełnosprawnymi, pracodawcami i organizacjami pozarządowymi. Wreszcie przebudowane zostaną oddziały funduszu, w celu pełnienia roli regionalnych i lokalnych liderów systemu wsparcia Osób Niepełnosprawnych.

W jaki sposób?

Oddziały mają być centrami informacji, promocji i wsparcia. Planujemy podpisanie w regionach porozumień z wojewodami, marszałkami, powiatami, pracodawcami i organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz osób niepełnosprawnych. Zakładam, że przekształcenie oddziałów nastąpi do końca roku przynajmniej pilotażowo. Jest też szansa na uporządkowanie kompetencji z Ministerstwem Zdrowia i NFZ oraz Ministerstwem Sportu. Obecnie część środków przekazywanych powiatom jest przeznaczana na dofinansowanie artykułów medycznych, a nie na zadania związane z rehabilitacją. Podział zadań oraz lepsza koordynacja spowoduje, że nawet przy obecnej ustawie możliwe jest sensowniejsze wydawanie prawie 5 mld zł, którymi dysponuje PFRON. Chcemy wspólnie z Pełnomocnikiem Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych wprowadzić standardy realizacji zadań przez powiaty i marszałków. Wśród tych pierwszych są takie, które świetnie sobie z tym radzą i dokładają z własnych środków. Są jednak i takie powiaty, które zajmują się tylko rozdzielaniem przyznanych pieniędzy, a najłatwiej jest je rozdysponować na aparaty słuchowe, wózki, pieluchomajtki. Na ten cel przeznaczane jest 160 mln zł, podczas gdy główny nacisk powinien być stawiany na wspieranie rehabilitacji zawodowej i społecznej.

Galeria zdjęć